Het belang van schoonheid


In de BBC documentaire ‘Why Beauty Matters’ gaat de Britse cultuurfilosoof Roger Scruton in op de vraag wat het belang is van schoonheid in de kunst en in ons leven. Hij vraagt zich af of in de (post)moderne kunst het kind niet is weggegooid met het badwater door de focus van schoonheid naar originaliteit of shock value te verschuiven.
In de 20e eeuw, zo stelt Scruton, hebben kunst, architectuur en muziek de rug toegekeerd aan schoonheid, door lelijkheid tot een cultus te maken en ons zo in een geestelijke woestijn te leiden.
Met behulp van de gedachten van filosofen (van Plato tot Kant) en door te praten met kunstenaars Michael Craig-Martin en Alexander Stoddart, analyseert Scruton waar het mis ging in de kunst en houdt hij een vurig pleidooi voor het in ere herstellen van de traditionele positie van schoonheid: namelijk in het centrum van onze beschaving.
Zelfs als je het niet met Scruton eens bent, is dit een interessante documentaire die tot nadenken stemt.

Voor de geïnteresseerden: in de beschrijving onder de video is op Youtube een lijst met alle muziekfragmenten te vinden.

NB: Op vrijdag 11 mei 2012 is er een Soeterbeecksymposium in museum het Valkhof in Nijmegen nav de tentoonstelling ‘Waarom godinnen zo mooi zijn: liefde en schoonheid in de oudheid’. Deze tentoonstelling laat verschillende aspecten van liefde en schoonheid in de oude culturen van de Egyptenaren, Romeinen, Grieken en het Nabije Oosten zien. Tijdens dit symposium geeft conservator Christian Greco een inleiding op deze tentoonstelling.
Cees Leijenhorst (Universitair hoofddocent Geschiedenis van de filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen) bespreekt aan de hand van deze BBC documentaire ‘Why Beauty Matters’ het belang van schoonheid voor de moderne mens.

De slavernij woekert voort


Indrukwekkende documentaire serie van Al-Jazeera over de verschijningsvormen van de slavernij in de 21ste eeuw. Slavernij? Was die niet afgeschaft? Was die niet onwettig in elk land ter wereld? Jawel, maar wie denkt dat slavernij niet meer bestaat, heeft het mis. Niet alleen in de baksteenfabrieken van het platteland van Pakistan of in met geld gearrangeerde huwelijken in achtergebleven gebieden van India. Zelfs, zou je kunnen zeggen, in Haïti, een land dat is gegrondvest door vrijgevochten slaven.
En het kan nog dichter bij het vrije rijke Westen: ook in het gevangenissysteem van de nieuwe industriële grootmacht China bestaat slavernij. Gevangenissen kosten geld, tenzij je de gedetineerden inzet als goedkope arbeidskrachten. De producten die zo worden gemaakt vinden hun weg ook naar het Westen. Akkers op Hawaii worden bewerkt door arbeidskrachten die zijn geronseld in Zuid-Oost Azië. De lening die ze hebben moeten afsluiten om hun contract te kopen en te betalen voor hun overtocht, maakt ze in feite tot slaaf. En in de aflevering over seksslavinnen herkennen we al vroeg in het programma de stadsgezichten van Amsterdam.

Zeven afleveringen van half uur, zeven vormen van slavernij. De playlist op YouTube wordt afgesloten met een debat en draagt de titel ‘Seizoen 1.’ Blijkbaar weet Al-Jazeera nog genoeg soorten slavernij om er straks een tweede serie aan vast te knopen.








Fotojournalist in actie


Het is heerlijk werk: contact met mensen, met nieuws, met de samenleving. Er is veel arbeidsvreugde, al is de veiligheid een punt van zorg. Moderne media maken het fotografen wel moeilijk, door dalende tarieven en piraterij. Mooie docu volgt een aantal prijswinnende fotografen tijdens hun werk. (23:28)

James Deans laatste hoofdrol


… was officieel in de film Giant, die in roulatie kwam in 1956, het jaar nadat de veelbelovende acteur zich had doodgereden. Maar nog geen jaar later verscheen The James Dean Story, een documentaire van de jonge regisseur Robert Altman. Altman zou later verantwoordelijk zijn voor topproducties als M.A.S.H. (1970) en Gosford Park (2001) en kreeg in 2006 een ere-Oscar voor zijn oeuvre.

De documentaire heeft een curieuze vorm. De commentaarstem vertelt bij beelden van Deans geboortedorp op gedragen toon over diens moeilijke jeugd – zijn moeder stierf jong en Jimmy werd vanaf zijn negende opgevoed door een oom en tante – en begint dan opeens vragen te stellen aan mensen die door het beeld lopen. Voor de goede orde: daar wordt geen komisch effect mee beoogd. De mensen om wie het gaat, zijn de echte familieleden van James Dean, die herinneringen ophalen en foto’s laten zien. Ze praten opvallend opgewekt over hem, alsof hij nog leeft.

Een prachtige film, tachtig minuten lang, alleen al vanwege de beelden van het platteland van Indiana, ruim een halve eeuw geleden. Ook opnamen van de première van Giant, waar veel mensen kwamen om afscheid te nemen, als op een verlate begrafenis. We zien zelfs de reclamespot voor veilig rijden waar het idool in optrad. Wie nooit afscheid heeft genomen van James Dean kan dat hiermee alsnog doen. (1:19:15)

De irrelevante vragen over de beelden op Paaseiland


Waarom stellen mensen toch altijd de verkeerde, irrelevante vragen over de beelden op Paaseiland? Jacob Bronowski is een beetje geïrriteerd in The Starry Messenger. Trouwens, wat deden de Nederlandse ontdekkingsreizigers een onterechte observatie, toen ze daar op eerste paasdag 1722 voor het eerst aan land gingen. En vaak wordt de vraag gesteld: Hoe kwamen ze hier? Ze kwamen hier per ongeluk, dat is niet de vraag. De vraag is: waarom kwamen ze hier niet meer weg? Als Bronowski een beetje geïrriteerd is, is hij op zijn best.

Deel zes van The Ascent of Man gaat over sterrenkunde. Met daarin onder andere het gruwelijke verhaal over hoe Galilei Galileo niet werd gemarteld. En waar deze afleverig uiteindelijk gaat over protestanten, is de titel van deel 6 van zusterserie Civilisation: Protest and Communication.

Beide documentaires grijpen veel naar de Nederlandse geschiedenis deze keer. Onder andere Erasmus komt ter sprake. Dat is de man op wie wij zo trots zijn dat we er een universiteit naar vernoemd hebben. Maar Erasmus is niet voor niets vertrokken. Hij had niet zoveel op met Nederlanders.

Andere zaken die aan de orde komen zijn de oorsprong van het woord revolutie, en waarom het protestantisme wel moest ontstaan. En zeer actueel in deze week dat Selexyz zo zwaar in de problemen blijkt te zitten: waarom wij boeken en woorden zo belangrijk vinden in onze cultuur. Ik kan vast verklappen: dat is de schuld van Luther. Zonder het protestantisme waren die boekwinkels er helemaal niet geweest, als we Kenneth Clark mogen geloven.

Bekijk de twee documentaires via deze twee links:

Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, aflevering 6: Protest and Communication

The Ascent of Man, aflevering 6: The Starry Messenger

Reuzen en helden


Twee documentaires, één over een standbeeld, één over de ontstaansgeschiedenis van de wiskunde. Er zijn onderwerpen die makkelijker aan de man te brengen zijn. Toch ga ik dat proberen. Allereerst gaat het om twee afleverigen uit de prachtige historische documentaireseries van de BBC waarvan er de afgelopen zondagavonden al meer op Videovolt voorbij kwamen: Civilisation, van Kenneth Clark, en The Ascent of Man, van Jacob Bronowski. Links naar die eerdere afleveringen staan onderaan.

Het standbeeld is Michelangelo’s David. Het is een reusachtig groot beeld, want daar gaat dit programma over: reuzen en helden. Dat éne beeld vertelt veel over waar onze beschaving in die tijd voor stond. En sindsdien voor staat, denk ik. Dat gaat over heroiek, en daarmee over de overtuiging dat we alles kunnen bereiken wat we willen als we ons er maar toe zetten. Het hele Westerse denken is daarmee doordrenkt. Vergelijk dat met hoe er op het einde van de Middeleeuwen over de hele grote gebouwen werd gedacht die in Rome staan: het werk van demonen, of op zijn best natuurfenomenen, zoals bergen.

Er komen meer kunstenaars aan bod dan Michelangelo alleen, maar de meest interessante stukken van de documentaire gaan over hem. Zelfs Kenneth Clark merkt op dat er in Rafaël geen bestseller zit. Terwijl zelfs in de krabbelige tekeningen van Michelangelo nog een interessante observatie zit. Michelangelo was een extreem nieuwsgierige man. Die tekeningen zijn antwoorden op de eindeloze hoeveelheid vragen die hij steeds maar bleef stellen.

Ondertussen is Jacob Bronowski in deel 5 van The Ascent of Man ook bezig met een fascinerende vraag (merk op: de baby op de titelrol is Michelangelo’s antwoord op de vraag: hoe zit een baby in de buik van de moeder). Bronowski merkt op dat tellen van alle tijden is, maar dat geldt niet voor wiskunde. Er was een moment dat er nog geen wiskunde was. Alleen die gedachte al maakt dit programma het kijken al waard, lijkt me. Net als de observatie van Pythagoras dat getallen de taal van de natuur zijn. En passent bewijst Bronowski de Stelling van Pythagoras, met “a small game that children and mathematicians play”. Wat mijn wiskundeleraren er nooit bij vertelden is dat het belang van die stelling niet zit in het feit dat er een relatie bestaat tussen de twee rechte zijden en de schuine (inderdaad: A2 + B2 = C2). Wat het zo bijzonder maakt is dat er een bewijs werd geconstrueerd. De structuur van de natuur werd vertaald in getallen en in wetten.

(PVV-stemmers kunnen The Ascent of Man deze week overslaan, want er zitten confronterende beelden in over het oprukkende moslimrijk, en hoe de Arabische wiskunde het Westen heeft vooruit geholpen.)

Bekijk de twee documentaires via deze twee links:

Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, aflevering 5: The Hero as Artist

The Ascent of Man, aflevering 5: Music of the Spheres

Eerder op Videovolt uit deze series:
Week 1 Civilisation: The Skin of Our Teeth, The Ascent of Man: Lower Than the Angels
Week 2 Civilisation: The Great Thaw, The Ascent of Man: Harvest of the Season
Week 3 Civilisation: Romance and Reality, The Ascent of Man: The Grain in the Stone
Week 4 Civilisation: The Measure of All Things, The Ascent of Man: Hidden Structure

Big Easy Express – een muzikale reis per boemeltrein door Amerika


3 bands, 6 steden, 1 trein, ofwel een muzikale reis over duizenden kilometers spoor … dat is de basis voor de documentaire BIG EASY EXPRESS De bands Edward Sharpe & The Magnetic Zeros, Old Crow Medicine Show, en Mumford & Sons klommen in april 2011 aan boord van een oude boemeltrein uit de jaren vijftig voor een tournee dwars door Amerika. De reis voerde van Oakland naar New Orleans, en wij mogen met ze meereizen op een “tour van dromen.” De trailer van BIG EASY EXPRESS laat zien hoe het grauwe landschap aan ze voorbijtrekt, terwijl ze samen muziek maken, veel lachen tot laat in de nacht, een beetje uit het raam hangen of zo maar een beetje liggen lummelen op de houten banken. En in die setting ontstaat er, haast als vanzelf, muziek. Ik verheug me in ieder geval enorm op deze documentaire, niet in de laatste plaats om juist dit proces te zien, de wisselwerking tussen de bands, de improvisaties, het plezier en hun gemeenschappelijke passie voor muziek. Maar ook de beelden van de trein zelf en de zes steden die ze onderweg aandoen beloven veel. Wij moeten nog even geduld hebben tot de film hier uitkomt, want eerst gaat de docu op 17 maart as. in Austin Texas in première tijdens de slotavond van SXSW Film, een filmfestival dat onderdeel is van het grotere SXSW (South by Southwest) dat in die periode verschillende conferenties, festivals en evenementen organiseert.

Update:
Inmiddels in zijn geheel online te bekijken: