De irrelevante vragen over de beelden op Paaseiland


Waarom stellen mensen toch altijd de verkeerde, irrelevante vragen over de beelden op Paaseiland? Jacob Bronowski is een beetje geïrriteerd in The Starry Messenger. Trouwens, wat deden de Nederlandse ontdekkingsreizigers een onterechte observatie, toen ze daar op eerste paasdag 1722 voor het eerst aan land gingen. En vaak wordt de vraag gesteld: Hoe kwamen ze hier? Ze kwamen hier per ongeluk, dat is niet de vraag. De vraag is: waarom kwamen ze hier niet meer weg? Als Bronowski een beetje geïrriteerd is, is hij op zijn best.

Deel zes van The Ascent of Man gaat over sterrenkunde. Met daarin onder andere het gruwelijke verhaal over hoe Galilei Galileo niet werd gemarteld. En waar deze afleverig uiteindelijk gaat over protestanten, is de titel van deel 6 van zusterserie Civilisation: Protest and Communication.

Beide documentaires grijpen veel naar de Nederlandse geschiedenis deze keer. Onder andere Erasmus komt ter sprake. Dat is de man op wie wij zo trots zijn dat we er een universiteit naar vernoemd hebben. Maar Erasmus is niet voor niets vertrokken. Hij had niet zoveel op met Nederlanders.

Andere zaken die aan de orde komen zijn de oorsprong van het woord revolutie, en waarom het protestantisme wel moest ontstaan. En zeer actueel in deze week dat Selexyz zo zwaar in de problemen blijkt te zitten: waarom wij boeken en woorden zo belangrijk vinden in onze cultuur. Ik kan vast verklappen: dat is de schuld van Luther. Zonder het protestantisme waren die boekwinkels er helemaal niet geweest, als we Kenneth Clark mogen geloven.

Bekijk de twee documentaires via deze twee links:

Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, aflevering 6: Protest and Communication

The Ascent of Man, aflevering 6: The Starry Messenger

Advertenties

Hoe buitenaards leven eruit ziet, hangt nogal af van het jaar waarin je leeft


Het is niet vaak dat een video zowel onder Animatie als Documentaire staat. De Disney-verfilming van John Carter’s Mars and Beyond! doet dat. Het is een documentaire van ruim drie kwartier, en vrijwel van het begin tot het einde getekend.

Er zijn gefilmde scènes en het is verrassend hoe soepel die in de tekenfilmwereld passen.

Voor de haastigen: de eerste zes minuten kun je missen. Dan barst de wilde fantasie van Disney-animator Ward Kimball los. Vervolgens dansen en springen er bijna een kwartier lang vreemde beesten over het scherm. Vanaf een minuut of twintig wordt het weer serieuzer en, hoewel niet minder mooi, wel minder grappig.

Een tweede serie wilde speculaties van hoe leven op mars eruit zou kunnen zien begint rond 35 minuten. Vaak gebaseerd op niets, soms op bijna niets. Zoals bij het vliegende beest op 36 minuten, en de fantastische wijze waarop dat aan zijn einde komt.

Reuzen en helden


Twee documentaires, één over een standbeeld, één over de ontstaansgeschiedenis van de wiskunde. Er zijn onderwerpen die makkelijker aan de man te brengen zijn. Toch ga ik dat proberen. Allereerst gaat het om twee afleverigen uit de prachtige historische documentaireseries van de BBC waarvan er de afgelopen zondagavonden al meer op Videovolt voorbij kwamen: Civilisation, van Kenneth Clark, en The Ascent of Man, van Jacob Bronowski. Links naar die eerdere afleveringen staan onderaan.

Het standbeeld is Michelangelo’s David. Het is een reusachtig groot beeld, want daar gaat dit programma over: reuzen en helden. Dat éne beeld vertelt veel over waar onze beschaving in die tijd voor stond. En sindsdien voor staat, denk ik. Dat gaat over heroiek, en daarmee over de overtuiging dat we alles kunnen bereiken wat we willen als we ons er maar toe zetten. Het hele Westerse denken is daarmee doordrenkt. Vergelijk dat met hoe er op het einde van de Middeleeuwen over de hele grote gebouwen werd gedacht die in Rome staan: het werk van demonen, of op zijn best natuurfenomenen, zoals bergen.

Er komen meer kunstenaars aan bod dan Michelangelo alleen, maar de meest interessante stukken van de documentaire gaan over hem. Zelfs Kenneth Clark merkt op dat er in Rafaël geen bestseller zit. Terwijl zelfs in de krabbelige tekeningen van Michelangelo nog een interessante observatie zit. Michelangelo was een extreem nieuwsgierige man. Die tekeningen zijn antwoorden op de eindeloze hoeveelheid vragen die hij steeds maar bleef stellen.

Ondertussen is Jacob Bronowski in deel 5 van The Ascent of Man ook bezig met een fascinerende vraag (merk op: de baby op de titelrol is Michelangelo’s antwoord op de vraag: hoe zit een baby in de buik van de moeder). Bronowski merkt op dat tellen van alle tijden is, maar dat geldt niet voor wiskunde. Er was een moment dat er nog geen wiskunde was. Alleen die gedachte al maakt dit programma het kijken al waard, lijkt me. Net als de observatie van Pythagoras dat getallen de taal van de natuur zijn. En passent bewijst Bronowski de Stelling van Pythagoras, met “a small game that children and mathematicians play”. Wat mijn wiskundeleraren er nooit bij vertelden is dat het belang van die stelling niet zit in het feit dat er een relatie bestaat tussen de twee rechte zijden en de schuine (inderdaad: A2 + B2 = C2). Wat het zo bijzonder maakt is dat er een bewijs werd geconstrueerd. De structuur van de natuur werd vertaald in getallen en in wetten.

(PVV-stemmers kunnen The Ascent of Man deze week overslaan, want er zitten confronterende beelden in over het oprukkende moslimrijk, en hoe de Arabische wiskunde het Westen heeft vooruit geholpen.)

Bekijk de twee documentaires via deze twee links:

Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, aflevering 5: The Hero as Artist

The Ascent of Man, aflevering 5: Music of the Spheres

Eerder op Videovolt uit deze series:
Week 1 Civilisation: The Skin of Our Teeth, The Ascent of Man: Lower Than the Angels
Week 2 Civilisation: The Great Thaw, The Ascent of Man: Harvest of the Season
Week 3 Civilisation: Romance and Reality, The Ascent of Man: The Grain in the Stone
Week 4 Civilisation: The Measure of All Things, The Ascent of Man: Hidden Structure

Over samurai zwaarden en de menselijke maat


Deel vier van Civilisation vertelt over Florence tijdens de Renaissance, maar eigenlijk over de kiem van alles wat onze moderne maatschappij modern maakt. Pratend over architectuur heeft Kenneth Clark het over begrippen als ‘de menselijke maat’ en ‘de maakbaarheid van de samenleving’ en de ontdekking van het individu. (Ik vul gedachteloos in: CDA, PvdA en VVD).

Een zinnetje van Clark haal ik eruit: “Alle beschavingen zijn zich bewust van waar ze vandaan komen, en dat er een toekomst volgt.” Daar zit een link met deel vier van de zusterserie The Ascent of Man van Jacob Bronowski. Pratend over een van de nare karakters uit de zestiende eeuw merkt hij op dat the ascent of man niet is gekomen door aardige mensen, maar door mensen met ‘een immense integriteit, en tenminste een beetje genialiteit’. Die twee zinnen, uit documentaires uit 1969 en 1973, die over de late Middeleeuwen gaan, zeggen misschien wel heel veel over het nu.

Dat is een reden om te kijken, maar ook het prachtige openingsshot van The Ascent of Man – waarvan ik niet wil verraden wat je ziet. En verderop in dat programma een mooi verhaal over het smeden van Japanse zwaarden: over waarom je het metaal 15 keer moet dubbelvouwen, over de rituelen die daarbij horen, en over het waarom van die rituelen.

Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, aflevering 4: The Measure of All Things

The Ascent of Man, aflevering 4: Hidden Structure

13e eeuwse lessen over beschaving en bankiers


Als de mensen aan het hof beschaafd zijn, is een cultuur nog geen beschaving. Wanneer wel? En moet een beschaving ontstaan in een stad, of kan dat ook ergens op een berg? Kenneth Clark denk dat laatste. Hij zegt het juist nadat hij heeft verteld dat de katholieke kerk in de dertiende eeuw is toegetreden tot het internationale bankwezen. Aanhangers van een zeer sobere kerk werden verketterd en eindigden op de brandstapel. De volgende zeven eeuwen groeide het kapitalisme uit tot zijn huidige monsterlijke proporties, zegt Clark. Het is verrassend hoe actueel de thema’s ook in dit derde deel weer zijn, gegeven dat de serie Civilisation 43 jaar geleden werd gemaakt.

Dat lijkt iets minder op te gaan bij het derde deel van de zusterserie, The Ascent of Man. Jacob Bronowski loopt dit keer gefascineerd door Inca-bouwwerken en oude kerkgebouwen. Heerlijk dat iemand eens uitlegt waarin nu precies de revolutie schuilt van architecten die de overstap maakten van ronde bogen naar puntige, gotische bogen. Opmerkelijk ook te horen dat de Romeinen niet van experimenteren hielden.
Eigenlijk is het wonderlijke bouwwerk in de laatste minuten het spannendst om naar te kijken. Maar ik vrees dat dat alleen geldt als je de rest van de aflevering ook gezien hebt.

Zoals inmiddels bekend staan de twee series op Youtube, maar kunnen ze helaas niet worden ge-embed. Bekijk ze daarom via deze links:

Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, aflevering 3: Romance and Reality

The Ascent of Man, aflevering 3: The Grain in the Stone

Breaking news: Big Bad Wolf Boiled Alive


Waren de biggetjes slachtoffers van de wolf. Of waren het gruwelijke wolven-moordenaars? Prachtige reclame van twee volle minuten voor een krant. Over hoe nieuws werkt. Hoe het gebruikt wordt. De krant wil ‘een progressief publiek’ nog even helpen herinneren waarom het goed is om tijd te besteden aan hun journalistiek.

Ter opfrissing, lees Wikipedia over dit sprookje. In het kort: drie biggetjes elk in een eigen huisje. Dat van stro wordt omgeblazen. Dat van hout ook. Het stenen huis blijft staan. De wolf gaat daarom via de schoorsteen het huis binnen. Daar valt hij in een pot kokend water. En daar begint ook de reclame.

Roeitocht naar de andere kant van de rivier


Oké, mijn naam is Antonio Bustamenta.  Ik ben 27 jaar. En ik ben op weg naar een heel bijzondere plek.

De man roeit en roeit.

– Heb je enig idee waar je bent?
Eerlijk gezegd niet.